Komisja Europejska pracuje nad założeniami nowej perspektywy finansowej 2028-2034. Jednym z jej elementów jest przegląd przepisów w zakresie pomocy publicznej, w tym ważnej z perspektywy Polski regionalnej pomocy inwestycyjnej. Przeanalizowaliśmy, jak wyglądałaby nowa krajowa Mapa Pomocy Regionalnej, gdyby zastosować obecne Wytyczne Komisji Europejskiej. Wnioski pokazują, że w wielu regionach Polski dostępność i intensywność wsparcia inwestycyjnego mogłaby się znacząco zmniejszyć.
 

Podstawowym wskaźnikiem determinującym to, czy w danym regionie może być udzielana pomoc regionalna, jest poziom PKB per capita w relacji do średniej unijnej. Część polskich regionów – co bardzo pozytywne – zaczyna zbliżać się do poziomów, w których regionalna pomoc inwestycyjna nie będzie w nich dostępna bądź jej poziom będzie istotnie niższy niż dotychczas.

Polskim władzom powinno zależeć na wprowadzeniu w nowych Wytycznych w sprawie pomocy regionalnej takich zmian, które spowodują, że w obliczu olbrzymich wyzwań inwestycyjnych stojących przed polską gospodarką będzie dalej możliwe tworzenie mechanizmów wsparcia dla firm.
 

Potrzeba działań na poziomie UE

Gdyby dotychczasowe reguły zastosować do obecnego stanu gospodarki poszczególnych województw, okazałoby się, że duża ich część „wpadnie” w mniej korzystne warunki (np. regiony Polski Wschodniej) bądź nawet utraci możliwość korzystania z RPI (woj. dolnośląskie czy wielkopolskie). Aby temu zapobiec, potrzebne są konkretne działania naszych władz na poziomie UE, które dostosują warunki udzielania tego typu pomocy do obecnych realiów.

Oznacza to m.in. rewizję progów (w tym podwyższenie progu dopuszczającego do korzystania z RPI z dotychczasowego poziomu 75% średniej UE), uatrakcyjnienie warunków wsparcia dla regionów „przejściowych”, które tracą po raz pierwszy w swojej historii uprawnienia do korzystania z RPI na ogólnych warunkach czy też w końcu testowane już przez Polskę statystyczne wyodrębnianie regionów na poziomie NUTS2 (17 regionów vs 16 województw ratujące obszary regionalne województw kosztem samych metropolii).
 

Pomoc dla inwestycji w obszary strategiczne

Odrębną kwestią pozostaje nowelizacja Rozporządzenia GBER (którego konsultacje trwają do 23 kwietnia), które powinno wprowadzać odważniej nowe schematy pomocy publicznej, umożliwiające realizację istotnych projektów inwestycyjnych niezależnie od ich miejsca realizacji. Mowa tutaj o inwestycjach w obszarach strategicznych z poziomu UE, tj. zaplecze produkcji obronnej, krytyczne składniki farmaceutyczne czy kluczowe technologie krytyczne, określone na poziomie UE (biotechnologia, technologie cyfrowe, czyste i zasobooszczędne technologie).

Ten typ inwestycji od dawna wymyka się spod założeń schematu RPI, która ideowo miała stymulować kierowanie inwestycji do regionów słabiej rozwiniętych i przez to niwelować różnice w rozwoju gospodarczym. W przypadku tego typu projektów, aspekt rozwoju regionalnego traci jednak na znaczeniu, na rzecz bezpieczeństwa strategicznego poszczególnych krajów i całej wspólnoty.
 

Analiza CRIDO

  • Przeanalizowaliśmy, jak wyglądałaby nowa krajowa Mapa Pomocy Regionalnej, gdyby zastosować obecne Wytyczne Komisji Europejskiej w sprawie regionalnej pomocy inwestycyjnej. Analiza została wykonana na podstawie danych za lata 2021–2024.
  • W wielu regionach uznawanych dziś za słabiej rozwinięte spadłaby maksymalna intensywność pomocy inwestycyjnej – nawet o 10 p.p. Dotyczyłoby to m.in.:
    – Małopolski
    – woj. warmińsko-mazurskiego
    – woj. łódzkiego
    – woj. świętokrzyskiego
    – woj. podkarpackiego
    – woj. podlaskiego
    – części woj. mazowieckiego
  • Śląsk i Pomorze mogłyby zostać przeniesione do kategorii regionów „c”, co oznaczałoby spadek intensywności wsparcia nawet o 15 p.p.
  • Niektóre regiony, które już dziś mają ograniczony dostęp do pomocy regionalnej, mogłyby ją praktycznie utracić. Taki scenariusz dotyczy m.in.:
    – Wielkopolski
    – Dolnego Śląska
  • Część regionów znajduje się bardzo blisko progów kwalifikacyjnych – np. woj. lubelskie – co oznacza, że w kolejnych latach możliwe są dalsze niekorzystne przesunięcia.

 

Wpływ na gospodarkę

Mapa Pomocy Regionalnej to jeden z kluczowych instrumentów przyciągania inwestycji. Określa ona w których regionach można udzielać pomocy inwestycyjnej, jaka może być jej maksymalna intensywność i jakie projekty mogą liczyć na wsparcie.

To bezpośrednio wpływa na decyzje inwestorów – zarówno krajowych, jak i zagranicznych. Jednocześnie Europa chce przyciągać inwestycje w strategicznych obszarach (Program STEP):

  • sztuczna inteligencja,
  • technologie obronne,
  • biotechnologia,
  • czyste technologie i transformacja energetyczna.

Jeśli jednak regiony o silnym potencjale przemysłowym stracą dostęp do regionalnej pomocy inwestycyjnej, finansowanie takich projektów może stać się znacznie trudniejsze.