Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowuje nowelizację ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która znacząco rozszerzy kompetencje inspektorów. Planowane zmiany obejmują uprawnienie do przekształcania pozornych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę, wprowadzenie kontroli zdalnych oraz zwiększenie kar za naruszenia prawa pracy. Przewidziane w nowelizacji rozwiązania stanowią realizację kamieni milowych KPO i mają na celu bardziej efektywne egzekwowanie przepisów prawa pracy.

(Dalsza część artykułu pod materiałem wideo)

Zobacz film: Implementacja dyrektywy UE Women on Boards – co to oznacza?

Agnieszka Piątek z CRIDO omawia dyrektywę UE Women on Boards

Od czerwca 2026 roku spółki notowane na rynku regulowanym muszą spełnić wymogi unijnej dyrektywy dotyczącej równowagi płci w zarządach. Z materiału wideo z Agnieszką Piątek (CRIDO) dowiesz się, kogo obowiązują nowe przepisy, jak stworzyć skuteczną politykę różnorodności i jak przygotować spółkę do raportowania zgodnego z regulacjami UE.

Uprawnienie do przekształcania umów

Najważniejszą zmianą jest przyznanie okręgowym inspektorom pracy kompetencji do wydawania decyzji administracyjnych o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy w przypadku zawarcia pozornych umów cywilnoprawnych. Byłoby to zdecydowane wzmocnienie narzędzi dostępnych inspektorom w walce z nieprawidłowościami na rynku pracy. Zgodnie z założeniami projektu: 

  • decyzje podlegałyby natychmiastowemu wykonaniu w zakresie praw pracowniczych 
  • skutki podatkowe i z zakresu ubezpieczeń społecznych byłyby wstrzymane do dnia upływu terminu na wniesienie odwołania, a w przypadku wniesienia odwołania do dnia przekazania odwołania do sądu pracy 
  • od decyzji przysługiwałoby odwołanie do sądu pracy w nowym trybie postępowania odrębnego 

Usprawnienia w zakresie kontroli

Celem reformy jest również zwiększenie efektywności działań PIP, w tym w zakresie prowadzonych przez nią kontroli - inspektorzy otrzymają możliwość przeprowadzania kontroli zdalnych. Dokumentacja z kontroli (w tym protokoły) będą również formie elektronicznej, co ma przyspieszyć i usprawnić postępowanie kontrolne.  

Inną planowaną zmianą jest zapewnienie sprawnej wymiany informacji pomiędzy PIP, ZUS i KAS. Dzięki szerszemu dostępowi do danych inspektorzy będą mogli lepiej analizować ryzyko i skuteczniej planować działania kontrolne. Główny Inspektor Pracy będzie sporządzał roczne i wieloletnie programy kontroli oparte na analizie ryzyka. 

Zwiększenie skuteczności kar

Projekt przewiduje podwyższenie maksymalnej wysokości grzywny za wykroczenia przeciwko prawom pracownika. Celem jest wzmocnienie funkcji odstraszającej kar dla pracodawców naruszających przepisy oraz zapewnienie skuteczniejszej ochrony praw pracowniczych. 

Dotychczasowe uprawnienia PIP

Aktualnie obowiązujące przepisy nie dają PIP skutecznych środków zwalczania pozornych umów cywilnoprawnych. Inspektorzy co prawda mogą wydawać podmiotom kontrolowanym polecenia oraz kierować do nich wystąpienia, przy czym te ostatnie nie są środkami o charakterze władczym. Inspektorzy mogą także wnosić powództwa do sądu o ustalenie istnienia stosunku pracy, choć akurat z tego ostatniego uprawnienia korzystają rzadko, z uwagi na czasochłonność postępowania oraz duże nakłady pracy. Proponowane zmiany mają uczynić środki w rękach PIP skuteczniejszymi, co można ocenić pozytywnie. Pytanie tylko czy uprawnienie inspektorów do zmiany charakteru zatrudnienia z umowy cywilnoprawnej na umowę o pracę na mocy decyzji administracyjnej nie jest pójściem o krok za daleko, żeby jednak spróbować odpowiedzieć na to pytanie musimy zaczekać na pełny tekst projektu.  

Co to oznacza dla pracodawców?

Niezależnie od ostatecznego kształtu nowelizacji, proponowane zmiany bez wątpienia będą miały bezpośredni wpływ na funkcjonowanie pracodawców, którzy po pierwsze będą musieli przygotować się na ewentualne kontrole, a po drugie będą musieli rozważyć czy stosowany przez nich model zatrudnienia, jeżeli zatrudniają zarówno pracowników jak i osoby na umowach cywilnoprawnych, nie rodzi ryzyka w pespektywie nowych uprawnień PIP.  Dodatkowo wyższe kary finansowe za naruszenia mogą sprawić, że pracodawcy, którzy dotychczas akceptowali pewien poziom ryzyka związany z umowami cywilnoprawnymi teraz będą musieli to ryzyko dodatkowo zweryfikować.  

Etap legislacyjny

Aktualnie założenia projektu zostały opublikowane w wykazie prac rządu, zaś planowane przyjęcie nowych przepisów przypada na IV kwartał 2025 r. Do tego czasu będziemy pilnie śledzić losy nowelizacji ustawy o PIP. 

Link do projektu: Projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw - Kancelaria Prezesa Rady Ministrów - Portal Gov.pl

Zapoznaj się z pełną ofertą: Human Advisory Services

Zapisz się na nasz newsletter >>HRstacja | Zmiany w prawie pracy