Po wielokrotnych zapowiedziach Ministerstwa Finansów z ubiegłego roku o planowanych zmianach w opodatkowaniu fundacji rodzinnych, na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt nowelizacji ustawy o CIT.

Fundacje rodzinne, od momentu wprowadzenia do polskiego systemu prawnego, stały się atrakcyjnym instrumentem do zarządzania majątkiem rodzinnym i planowania sukcesji. Ich popularność wynika m.in. z szerokiego zwolnienia z CIT. Natomiast, planowane zmiany obejmują zarówno poszerzenie katalogu sytuacji, w których fundacja będzie zobowiązana do zapłaty podatku, jak i zaostrzenie warunków korzystania z już istniejących zwolnień.

Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu ustawy z 23 września br., ograniczenie zwolnień podatkowych i dodatkowe obciążenia mają przynieść sektorowi finansów publicznych ok. 2,2 mld zł w ciągu najbliższej dekady – jednocześnie dla fundacji rodzinnych oznacza to jednak nowe ryzyka, większą niepewność interpretacyjną oraz konieczność weryfikacji dotychczasowych struktur fundacji i ich podmiotów powiązanych.

(Dalsza część artykułu pod materiałem wideo)

Zobacz film: Sporne środy: Jak skutecznie i bezpiecznie skorygować deklarację

Jak skorygować deklarację – webinar z cyklu Sporne Środy

Jak bezpiecznie skorygować deklarację podatkową i uniknąć ryzyka sankcji? Zobacz nagranie webinaru z cyklu Sporne Środy, w którym ekspertki CRIDO – Alicja Sarna i Aleksandra Plichta – wyjaśniają, kiedy i jak złożyć korektę, aby była skuteczna i nie rodziła negatywnych konsekwencji. Praktyczne wskazówki, aktualne schematy działań organów oraz przykłady z życia.

Sprzedaż mienia przez fundację rodzinną

Według planów MF, jeżeli fundacja rodzinna nabędzie mienie od podmiotu powiązanego (np. od fundatora lub beneficjenta) to w przypadku sprzedaży tych aktywów przed upływem 36 miesięcy od końca roku, w którym fundacja nabyła lub otrzymała te składniki - dochód ze sprzedaży będzie opodatkowany stawką 19% CIT. Zatem, dopiero po 3 latach od nabycia aktywów fundacja będzie mogła – przykładowo – sprzedać udziały/akcje, aby nie podlegały one opodatkowaniu CIT.

Pierwotna wersja projektu (z 29 sierpnia br.) przewidywała, że zmiany miały dotyczyć mienia nabytego przez fundację rodzinną już po 31 sierpnia 2025 r. Natomiast, w projekcie ustawy z 23 września 2025 r., opublikowanym po konsultacjach publicznych, zrezygnowano z przepisu przewidującego działanie wsteczne w odniesieniu do aktywów wniesionych do fundacji rodzinnych przed dniem wejścia w życie ustawy (co jak podnoszono w trakcie konsultacji publicznych mogło stanowić naruszenie ogólnych zasad prawa, a nawet powodować niekonstytucyjność ww. przepisu). W konsekwencji zgodnie z nowym projektem przepisy mają dotyczyć mienia nabytego po 31 grudnia 2025 r.

Objęcie opodatkowaniem CFC i exit tax

Obecnie zwolnienie fundacji rodzinnych z CIT obejmuje również brak opodatkowania dochodów zagranicznych jednostek kontrolowanych (CFC). W praktyce oznacza to, że dochody osiągane przez powiązane z fundacją zagraniczne podmioty nie są opodatkowane na poziomie samej fundacji. Możliwość korzystania z tego zwolnienia potwierdzały interpretacje indywidualne Dyrektora KIS (np. interpretacja indywidualna z 24 kwietnia 2025 r., sygn. 0111-KDIB1-2.4010.151.2025.2.AK).

Projekt nowelizacji przewiduje jednak odejście od tego rozwiązania. Jeżeli zmiany wejdą w życie to fundacje rodzinne będą zobowiązane do zapłaty 19% podatku od dochodów zagranicznych jednostek kontrolowanych (CFC). W praktyce oznacza to szereg nowych obowiązków, w tym m.in.:

  • składanie zeznania o wysokości dochodu z CFC (CIT-CFC) i wpłacanie należnego podatku do końca dziewiątego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego,
  • prowadzenie rejestru CFC (w szczególności podmiotów z siedzibą w tzw. rajach podatkowych),
  • prowadzenie ewidencji CFC, zapewniającej dostęp do informacji o dochodach CFC, podstawie opodatkowania oraz wysokości podatku.

Analogicznie według planów fundacje rodzinne zostaną objęte podatkiem od dochodów z tzw. niezrealizowanych zysków (tzw. exit tax), któremu podlega przeniesienie składników majątku za granicę oraz zmiana rezydencji podatkowej, w wyniku której Polska traci prawo do opodatkowania zbycia tych składników.

Zmiany w zakresie opodatkowania najmu budynków i lokali

Rozszerzeniu według planów ma ulec również zakres opodatkowania przychodów fundacji rodzinnej z najmu i dzierżawy (lub innej umowy o podobnym charakterze). Obecnie opodatkowaniu podlega jedynie najem przedsiębiorstwa, zorganizowanej części przedsiębiorstwa lub składnika majątku służącego prowadzeniu działalności przez m.in. beneficjenta i fundatora fundacji. Projekt zakłada objęcie podatkiem także najmu i dzierżawy (lub innej umowy o podobnym charakterze):

  • budynków mieszkalnych,
  • budynków o funkcji mieszanej w części dotyczącej funkcji mieszkalnej,
  • lokali mieszkalnych,
  • lokali użytkowych przeznaczonych do całodobowego zakwaterowania.

Skorzystanie ze zwolnienia będzie nadal możliwe (z wyłączeniem najmu lokali użytkowych przeznaczonych do całodobowego zakwaterowania), ale wyłącznie wtedy, gdy fundacja wykaże, że nieruchomości są wynajmowane bezpośrednio przez fundację rodzinną osobom fizycznym wyłącznie na ich cele mieszkaniowe (najem długoterminowy).

Celem regulacji jest ograniczenie praktyk polegających na wykorzystywaniu fundacji rodzinnej jako wehikułu do prowadzenia działalności hotelarskiej lub najmu krótkoterminowego, przy jednoczesnym korzystaniu z preferencyjnego opodatkowania. W konsekwencji:

  • najem o charakterze mieszkaniowym będzie mógł nadal korzystać ze zwolnienia – pod warunkiem wykazania odpowiedniego przeznaczenia nieruchomości,
  • wszelkie inne formy wynajmu, w szczególności komercyjne (np. najem krótkoterminowy, apartamenty na doby, tzw. condohotele), zostaną objęte 19% stawką CIT.

W przypadku potencjalnego postepowania podatkowego to na fundacji rodzinnej będzie spoczywał ciężar dowodu w zakresie wykazania, że najem nie podlega opodatkowaniu.

Opodatkowanie przychodów z udziałów w podmiotach transparentnych podatkowo

Fundacje rodzinne zostaną również objęte opodatkowaniem z tytułu przychodów z udziałów w:

  • spółkach niebędących osobami prawnymi,
  • funduszach inwestycyjnych, spółdzielniach lub podmiotach, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej, jeżeli ich przychody, koszty, dochody lub straty są traktowane jako, odpowiednio, osiągnięte lub poniesione przez fundację rodzinną.

Zdaniem Ministerstwa Finansów, brak opodatkowania ww. dochodów prowadził do powstawania struktur, w których dochód nie był opodatkowany ani na poziomie fundacji, ani na poziomie podmiotu, w którym fundacja posiadała udziały. Takie rozwiązania były wykorzystywane do obchodzenia przepisów podatkowych i agresywnej optymalizacji.

Celem projektowanych zmian jest zapobieganie wykorzystywaniu preferencyjnie opodatkowanych podmiotów jako pośredników w zbywaniu majątku fundacji rodzinnej.

Dochody fundacji rodzinnej z takich struktur nie będą już korzystać ze zwolnienia – zostaną objęte 19% stawką CIT.

Zmiany w zakresie ukrytych zysków opodatkowanych CIT

Zgodnie z planowanymi zmianami, do kategorii ukrytych zysków, które są opodatkowane 15% stawką CIT zostaną zaliczone również:

  • pożyczki, które fundacja rodzinna udzieli beneficjentom, fundatorowi lub osobie fizycznej powiązanej z beneficjentem, fundatorem lub fundacją rodzinną, w tej części, która podlegała zwrotowi w danym roku podatkowym i nie została zwrócona do dnia upływu terminu złożenia rocznej deklaracji podatkowej (obecnie zasady te dotyczą jedynie pożyczek udzielonych przez fundację jej beneficjentom);
  • pożyczki, które fundacja rodzinna udzieli beneficjentom, fundatorowi lub osobie fizycznej powiązanej z beneficjentem, fundatorem lub fundacją rodzinną, na okres co najmniej 10 lat albo na okres krótszy niż 10 lat, jeżeli ostateczny termin obowiązywania umowy wyniósł co najmniej 10 lat (obecnie zasady te dotyczą jedynie pożyczek udzielonych przez fundację jej beneficjentom);
  • wartość umorzonych, przedawnionych lub odpisanych jako nieściągalne należności z tytułu pożyczki udzielonej przez fundację rodzinną beneficjentowi, fundatorowi lub osobie fizycznej powiązanej z beneficjentem, fundatorem lub fundacją rodzinną.

Obecnie projekt zmian jest przedmiotem prac Stałego Komitetu Rady Ministrów. Z samego projektu ustawy wynika, że zmiany miałyby wejść w życie od 1 stycznia 2026 r. Natomiast ostateczny kształt przepisów i termin ich wejścia w życie może jeszcze ulec zmianie. Niemniej Ministerstwo Finansów prawdopodobnie pozostanie przy dotychczasowym kierunku zmian, w szczególności biorąc pod uwagę odejście od dotychczasowej, korzystnej dla podatników praktyki organów oraz orzecznictwa.