W sporach podatkowych nie zawsze decydują argumenty materialnoprawne. Zdarza się, że to elementy czysto proceduralne – sposób i prawidłowość prowadzenia postępowania przez organy – przesądzają o jego ostatecznym wyniku. Poniżej przedstawiamy przebieg postępowań podatkowych, które po kilkuletnim sporze zakończyły się pełnym sukcesem podatnika. Sprawa ta pokazuje, jak istotną rolę w sporach z organami podatkowymi odgrywają przepisy proceduralne oraz konsekwentne egzekwowanie gwarancji procesowych – zwłaszcza w sytuacji, gdy organy podejmują intensywne działania zmierzające do niedopuszczenia do przedawnienia zobowiązań podatkowych.

(Dalsza część artykułu pod materiałem wideo)

Zobacz film: Jak zarządzić kontaktami z organami podatkowymi

Komunikacja z urzędem skarbowym – zasady, ryzyka i dobre praktyki

Czy można rozmawiać z urzędnikiem skarbowym bez stresu? Jak odpowiadać na wezwania organów podatkowych, nie narażając siebie i firmy na niepotrzebne ryzyko? W trzecim odcinku „Spornych Śród” omawiamy kluczowe zasady skutecznej i bezpiecznej komunikacji z administracją skarbową.

Tło sprawy – postępowania podatkowe i zarzut braku należytej staranności

W sprawie toczyły się dwa analogiczne postępowania podatkowe. Postępowania dotyczyły rozliczeń podatnika w zakresie VAT za 2017 r. Naczelnik Łódzkiego Urzędu Skarbowego w Łodzi badał, czy podatnik dochował należytej staranności w weryfikacji kontrahenta, który – w ocenie organu – miał być uczestnikiem tzw. karuzeli VAT. Jak to często bywa w tego rodzaju sprawach, mimo braku bezpośredniego udziału podatnika w oszustwie, organ kwestionował prawo do odliczenia podatku naliczonego, opierając się na tezie o rzekomej niedostatecznej weryfikacji partnera handlowego.

Decyzje I instancji były dla spółki niekorzystne i prowadziły do określenia wielomilionowych zobowiązań podatkowych. Sprawa trafiła do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi i weszła w fazę, w której zasadnicze znaczenie zaczęła odgrywać nie tylko sama ocena merytoryczna, lecz przede wszystkim przebieg i tempo postępowania.

Instrumentalne wykorzystanie instytucji procesowych przez organy podatkowe w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia

Postępowania odwoławcze przed Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Łodzi charakteryzowały się daleko idącą opieszałością. Sprawa była wielokrotnie formalnie przedłużana, a faktyczne czynności merytoryczne podejmowane były sporadycznie. W praktyce ciężar inicjatywy dowodowej został przerzucony na podatnika, a aktywność organu miała charakter wyłącznie pozorny.

Działając w imieniu klienta jako CRIDO złożyliśmy ponaglenie, który miało na celu nie tylko zdyscyplinowanie organu, lecz także zabezpieczenie interesów spółki na wypadek konieczności wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania.

Jednocześnie – równolegle do biernego prowadzenia postępowań odwoławczych – organy podatkowe podejmowały skoncentrowane i intensywne działania, których jedynym realnym celem było niedopuszczenie do przedawnienia zobowiązań podatkowych:

Instrumentalne wszczęcie postępowania karnoskarbowego

Instrumentalny charakter wszczęcia postępowania karnoskarbowego, zmierzający wyłącznie do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych potwierdzał sposób i zakres czynności podjętych przez organ:

  • moment wszczęcia postępowania, tj. zaledwie dwa miesiące przed upływem terminu przedawnienia,
  • nieprzeprowadzenie w toku postępowania żadnych realnych czynności zmierzających do ustalenia, czy został popełniony czyn zabroniony – nieliczne działania podejmowane w trakcie postępowania karnoskarbowego nie ujawniły nowych okoliczności, które mogły mieć wpływ na ocenę zachowania spółki, co świadczy o fasadowym charakterze tych czynności,
  • postępowanie karnoskarbowe zostało umorzone z uwagi na brak znamion czynu zabronionego – w ocenie prokuratora nie było podstaw do przypisania jakiejkolwiek osobie działającej w imieniu spółki umyślnego udziału w oszustwie podatkowym, a spółka „dochowała adekwatnej staranności w doborze kontrahentów”.

Brak realnej aktywności procesowej oraz późniejsze umorzenie postępowania potwierdziły, że celem było wyłącznie dążenie do zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Ustanowienie na mieniu spółki hipoteki przymusowej oraz zastawów skarbowych

Organ zabezpieczył potencjalną zaległość podatkową poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej i zastawów skarbowych na majątku spółki. Zabezpieczenia te również zostały instrumentalnie wykorzystane przez organy, jedynie w celu niedopuszczenia do przedawnienia zobowiązań podatkowych spółki. Natomiast, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 przepisy Ordynacji podatkowej, w zakresie, w jakim z ustanowieniem hipoteki przymusowej czy zastawu skarbowego łączą skutek w postaci nieprzedawnialności zobowiązań podatkowych nimi zabezpieczonych, należy uznać za niekonstytucyjne - a więc również nie wywołujące wskazanego skutku (wyrok dotyczył uchylonego już art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, który miał jednak analogiczne brzmienia). Dodatkowo wzmacniało to zarzut instrumentalnego i nadmiernie represyjnego działania organu.

Nadanie decyzjom I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności po umorzeniu postępowania karnoskarbowego

Po umorzeniu postępowania karnoskarbowego decyzjom I instancji nadano rygor natychmiastowej wykonalności (mimo że potencjalne zaległości podatkowe spółki zostały już zabezpieczone przez organ i to na kwotę znacznie przewyższającą ich wysokość). W praktyce – gdyby nie szybka wpłata przez spółkę kwoty spornej zaległości wraz z odsetkami – mogłoby to doprowadzić do wszczęcia czynności egzekucyjnych i przerwania biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej.

Próba osobistego doręczenia decyzji II instancji tuż przed upływem terminu przedawnienia

Kulminacją tych działań była próba osobistego doręczenia decyzji II instancji na kilka dni przed upływem terminu przedawnienia. Decyzje próbowano doręczyć osobiście pełnomocnikowi spółki w siedzibie Crido, z pominięciem zasad doręczeń pism procesowych profesjonalnym pełnomocnikom. Decyzje powinny być doręczone pełnomocnikowi Spółki za pośrednictwem jego skrzynki elektronicznej (zgodnie z art. 144 § 5 Ordynacji podatkowej – wówczas skrzynki ePUAP).

Etap sądowy – gdy odrzucenie skargi działa na korzyść podatnika

W odpowiedzi na powyższe działania złożyliśmy skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wskazaliśmy w niej m.in. na niedopuszczalność przyjętego sposobu doręczenia decyzji oraz inne naruszenia przepisów postępowania podatkowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi skargi odrzucił. Co do zasady odrzucenie skargi kojarzy się z rozstrzygnięciem negatywnym, np. z powodu uchybień formalnych. W tej sprawie było jednak inaczej. Sąd uznał, że decyzje II instancji nie zostały skutecznie doręczone, a w konsekwencji w ogóle nie weszły do obrotu prawnego. Skoro zatem decyzje nie istniały w sensie prawnym, nie mogły być przedmiotem kontroli sądowej. Odrzucenie skarg było więc dla podatnika rozstrzygnięciem w pełni korzystnym.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi zaskarżył te postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny w całości podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i oddalił skargi kasacyjne.

Przedawnienie i zwrot środków

Po rozstrzygnięciu sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, ponownie rozpoznając sprawę, uwzględnił upływ terminu przedawnienia i wydał decyzje umarzające postępowania podatkowe, jednocześnie uchylając wcześniej wydane decyzje określające zobowiązania w podatku od towarów i usług.

Tym razem decyzje zostały doręczone prawidłowo – elektronicznie, na adres pełnomocnika spółki, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Doręczenie to nastąpiło jednak już po upływie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych.

W konsekwencji postępowanie podatkowe utraciło przedmiot i musiało zostać umorzone, co dodatkowo potwierdza, że wcześniejsze działania organów – podejmowane tuż przed upływem terminu przedawnienia i z naruszeniem zasad doręczeń – miały charakter instrumentalny.

Ostatecznie rozliczenia podatkowe spółki nie zostały zakwestionowane, a wydane decyzje otworzyły drogę do zwrotu wpłaconych wcześniej środków. Stawką sporu jest łącznie (wraz z oprocentowaniem) niemal 15 mln zł.

Podsumowanie

Opisana sprawa po raz kolejny pokazuje, że w sporach podatkowych procedura bywa równie istotna jak meritum sprawy. Instrumentalne wykorzystywanie przez organy podatkowe postępowań karnoskarbowych, zabezpieczeń majątkowych czy wadliwych doręczeń nie jest akceptowane przez sądy administracyjne.

Skuteczne reprezentowanie klienta wymaga konsekwentnego reagowania na każde naruszenie proceduralne oraz aktywnego egzekwowania praw podatnika, nawet jeśli wiąże się to z wieloletnim sporem z organami. Jak pokazuje ten przypadek, wadliwie doręczone decyzje – nawet opiewające na kilkanaście milionów złotych – nie wywołują skutków prawnych.