10 lipca 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości UE wydał istotny wyrok w sprawie C-276/24, dotyczący możliwości jednoczesnego zastosowania dwóch środków wobec podatnika uczestniczącego w oszustwie VAT: odmowy prawa do odliczenia podatku oraz pociągnięcia do solidarnej odpowiedzialności za niezapłacony VAT przez dostawcę.

Stan faktyczny

Sprawa dotyczyła czeskiej spółki FAU s.r.o. (dalej: FAU), która w okresie od maja do października 2013 r. nabywała paliwo od czeskiej spółki – Verami International Company s.r.o. (dalej: VERAMI). Obie spółki były płatnikami VAT. W wyniku kontroli podatkowej czeskie organy skarbowe stwierdziły, że w łańcuchu dostaw, którego częścią były spółki VERAMI i FAU, doszło do oszustwa podatkowego.  . Do utraty podatku doszło u podmiotów, które w łańcuchu poprzedzały spółki VERAMI i FAU i które nie były bezpośrednimi dostawcami paliwa do spółki VERAMI. W toku kontroli ustalono, że obie przywołane spółki mogły wiedzieć o tym, że w ramach transakcji handlowych doszło do popełnienia oszustwa podatkowego. Nie podjęły jednak działań mających na celu uniknięcie udziału w oszustwie.

W wyniku przeprowadzonych kontroli,

  • VERAMI została pozbawiona prawa do odliczenia VAT od zakupionego paliwa i zobowiązana do zapłaty zaległego podatku.
  • FAU, jako nabywca paliwa, również została pozbawiona prawa do odliczenia VAT z faktur wystawionych przez VERAMI.
  • Jednocześnie, na podstawie czeskiego prawa krajowego (art. 109 czeskiej ustawy o VAT), FAU została uznana za podmiot ponoszący solidarną odpowiedzialność i zobowiązana do zapłaty VAT należnego, którego nie uregulowała VERAMI.

W efekcie FAU została obciążona potrójnie:

  1. zapłaciła VAT w cenie paliwa VERAMI,
  2. utraciła prawo do odliczenia tego VAT,
  3. została zobowiązana do zapłaty tego samego VAT jako podmiot solidarnie odpowiedzialny.

FAU zaskarżyła decyzje organów podatkowych, argumentując, że takie podwójne (a w praktyce potrójne) obciążenie narusza zasadę neutralności VAT oraz proporcjonalności. Sprawa przeszła przez kilka instancji sądowych, aż w końcu Nejvyšší správní soud (najwyższy sąd administracyjny Czech) skierował pytanie prejudycjalne do TSUE.

Pytanie prejudycjalne

Sąd krajowy zapytał, czy art. 205 dyrektywy VAT, w świetle zasady proporcjonalności, pozwala na to, by podatnik – któremu odmówiono prawa do odliczenia VAT z uwagi na udział w oszustwie – mógł być jednocześnie pociągnięty do solidarnej odpowiedzialności za niezapłacony VAT przez dostawcę.

Stanowisko TSUE

Trybunał uznał, że dyrektywa VAT nie stoi na przeszkodzie takiej praktyce krajowej. W uzasadnieniu wyroku TSUE wskazał na kilka kluczowych aspektów:

1. Art. 205 dyrektywy VAT

Art. 205 umożliwia państwom członkowskim wprowadzenie mechanizmu solidarnej odpowiedzialności za zapłatę VAT przez podmioty inne niż bezpośredni podatnik. Przepis ten nie określa szczegółowo, kto może być uznany za dłużnika solidarnego ani w jakich okolicznościach – pozostawiając to regulacjom krajowym, pod warunkiem zgodności z zasadami pewności prawa i proporcjonalności.

2. Zasada proporcjonalności

Trybunał wskazał, że środki krajowe mające na celu skuteczny pobór VAT nie mogą wykraczać poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu. W szczególności:

  • Odpowiedzialność solidarna musi być uzasadniona relacją faktyczną lub prawną między podatnikiem a dostawcą.
  • Podatnik musi mieć możliwość wykazania, że dochował należytej staranności i nie wiedział o oszustwie – system nie może opierać się na domniemaniach niemożliwych do obalenia.

3. Podwójne obciążenie podatnika

TSUE rozważył, czy jednoczesne zastosowanie odmowy prawa do odliczenia VAT i odpowiedzialności solidarnej nie prowadzi do nadmiernego obciążenia podatnika. Uznał, że:

  • Oba środki mają odrębne cele – zwalczanie oszustw i zapewnienie skutecznego poboru podatku.
  • Ich równoległe stosowanie jest dopuszczalne, o ile podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że uczestniczy w oszustwie.
  • Brak możliwości zastosowania odpowiedzialności solidarnej wobec podatników, którym odmówiono prawa do odliczenia, prowadziłby do preferencyjnego traktowania podmiotów działających w złej wierze.

4. Brak bezpodstawnego wzbogacenia organów podatkowych

Trybunał odrzucił argument, że takie podwójne obciążenie prowadzi do bezpodstawnego wzbogacenia fiskusa. Wskazał, że:

  • Organy podatkowe dochodzą odrębnych zobowiązań – od dostawcy i od odbiorcy.
  • Podatnik, który zapłacił VAT dostawcy, nie może powoływać się na prawo do odliczenia, jeśli uczestniczył w oszustwie.

Odpowiedzialność solidarna za VAT w świetle ordynacji podatkowej

Odpowiedzialność solidarna, o której mowa w Wyroku w przypadku VAT może dotyczyć m.in. dostaw tzw. towarów wrażliwych, gdzie nabywca ten – o ile momencie dokonania tej dostawy podatnik wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że cała kwota podatku przypadająca na dokonaną na jego rzecz dostawę lub jej część nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego – może być zobowiązany do zapłaty VAT niezapłaconego przez kontrahenta. Z odpowiedzialnością solidarną będziemy mieli do czynienia także wówczas, gdy zapłata za zakupione towary lub usługi zostanie dokonana na rachunek spoza tzw. białej listy (i bez dokonania czynności sanujących taką sytuację). Pamiętać przy tym należy, że o odpowiedzialności solidarnej organy podatkowe orzekają w odrębnych decyzjach. Jeżeli podmiot odpowiedzialny solidarnie nie zapłaci kwoty wynikającej z takiej decyzji, to przymusowe jej wyegzekwowanie może nastąpić dopiero wówczas, gdy egzekucja z majątku podatnika okazała się w całości lub w części bezskuteczna, odstąpiono od czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych albo nie przystąpiono do egzekucji administracyjnej w wyniku uprawdopodobnienia przez organ egzekucyjny braku możliwości uzyskania w toku egzekucji administracyjnej kwoty przewyższającej koszty egzekucyjne. Innymi słowy, aby uzyskać VAT od podmiotu zobowiązanego solidarnie organ podatkowy musi najpierw podjąć działania zmierzające do jego wyegzekwowania od podatnika.

Wnioski praktyczne

Wyrok TSUE potwierdza, że w przypadku transakcji dotkniętych oszustwem VAT, organy podatkowe mogą:

  • odmówić prawa do odliczenia VAT,
  • oraz pociągnąć podatnika do solidarnej odpowiedzialności za VAT niezapłacony przez jego kontrahenta.

Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność zwiększenia staranności w weryfikacji kontrahentów, dokumentowania należytej staranności oraz monitorowania ryzyk związanych z łańcuchami dostaw.

Zapoznaj się z pełną ofertą: Doradztwo VAT